Op de man spelen

Op de man spelen, een uitdrukking die heel erg veel gebruikt wordt, maar in mijn optiek zelden in de juiste context. Op de man spelen is namelijk de vertaling van het Latijnse ad hominem.

Op de man spelen is echter iets anders dan iemand verantwoordelijk houden voor zijn eigen woorden of daden. Een ad hominem is iemands karakter aanvallen op basis van eerdere gevallen, zonder daarbij in te gaan op de huidige argumentatie. Voorbeelden hiervan zijn: Jan heeft toen ook gelogen, dus is hij nu nog te vertrouwen? Of “natuurlijk kiest Piet zijn kant, ze zijn immers beide Amsterdammers”. Of een veel gehoorde is natuurlijk: “en wat heb jij dan in je leven gepresteerd”?

De Ad Hominem is één van de laagste vormen van een argument hebben in Graham’s hierarchy of disagreement. Je valt namelijk enkel het karakter aan, zonder op de inhoud van het meningsverschil in te gaan.

Nu zal ik niet ontkennen dat ik in veel gevallen wel dit gevoel ook moet onderdrukken en me er soms aan toe geef. Ja, ik speel wel eens op de man en daar mag iedereen mij dan ook altijd op aanspreken, ik heb er namelijk (ook bij mezelf) een hekel aan.

Echter is er een groot verschil tussen een Ad Hominem en wat heel veel mensen op de man spelen vinden. Want op de man spelen is dus puur iemands karakter aanvallen zonder op de inhoudelijke argumentatie in te gaan van die persoon. Ik ben ook een sterk voorstander van Personal Branding, dus ik vind wel dat ik iemand verantwoordelijk mag houden voor zijn woorden en daden. Dat is niet op de man spelen, dat is de persoon koppelen aan het argument. Velen zien dit als hetzelfde, maar voor mij is het fundamenteel iets anders.

Wanneer iemand heel stellig zaken stelt die vervolgens ontkracht kunnen worden door cijfers, onderzoeken of andere feiten is een zin als ‘dus je weet niet waar je over praat’ niet op de man spelen. Misschien overbodig in enkele gevallen, maar het is niet op de man spelen. Wanneer iemand zichzelf neerzet als bijvoorbeeld een guru of expert op een bepaald gebied en vervolgens zijn onkunde tentoonspreid in zijn argumentatie is het niet op de man spelen wanneer je stelt dat hij of zij dus zijn of haar beperkte kennis tentoonspreid. Mits je dit kan onderbouwen met de argumentatie waarom het statement niet waar is. Daarbij is het natuurlijk van belang dat je met controleerbare feitelijkheden komt, niet met je eigen mening hoe jij de wereld ziet. Dat is doorgaans natuurlijk erg lastig, ook voor mij, maar moet wel altijd het streven zijn.

Dus speelt iemand op de man als hij een persoon aanvalt met onderbouwing op het huidige argument? Nee, dan koppel je woorden en daden aan de persoon, dat heet personal branding, daar is niets mis mee. Helaas zijn we in Nederland erg overgevoelig op dit gebied en vinden we het snel ‘te persoonlijk worden’. Erg jammer, want zonder persoonlijk te worden vervagen discussies altijd in vaagheden en hoeft nooit iemand ergens verantwoordelijkheid voor te nemen.