Afgelopen week was PICNIC, een driedaags congres / festival in Amsterdam. Een festival vol inspiratie waar ik mezelf weer helemaal heb kunnen opladen met creatieve ideeën en filosofische gedachten.

Op de eerste dag was één van de onderwerpen geld. Misschien vreemd omdat het een ‘crossmediaal festival is’ vooral voor de ‘creatieve industrie’, maar met enkele goede sprekers en interessante gedachten die werden geventileerd paste dit op zich wel in de lijn van het festival. Het heeft mij in ieder geval aan het denken gezet over geld en alternatieven.

Ronald van den Hoff is, toevallig of niet, hier ook een blogreeks over begonnen. Er is veel mis in de financiële sector, de bonussen worden al weer in grote mate uitgekeerd terwijl er nog geen winst wordt gemaakt wat mij als oud beloningsonderzoeker de vraag doet stellen: op basis waarvan heeft men dan recht op bonus?

Het systeem moet fundamenteel op de schop. Peter Verhaar doet hier al een voorzet voor, er moet weer een splitsing komen in bankland. Gewone banken die spaargeld aantrekken en geld uitlenen en banken die grote risio’s nemen, handelen met eigen geld en grote transacties begeleiden. Ik zou nog een stap verder gaan, verzekeraars en banken horen ook niet onder één dak. Samenwerken is tot daar aan toe, maar echte synergie is er nog nooit echt geweest.

Maar… en nu komt het filosofische denken… is dat voldoende? Volgens Bernard Lietaer (en die heeft recht van spreken als één van de grondleggers van ECU, de voorloper van de EURO) niet. Zijn lezing op PICNIC was bijzonder inspirerend. Want het begint met de vraag: wat is geld eigenlijk? Bijna geen mens lijkt het meer te weten, net zo min als een vis weet wat water is. Een vis wordt geboren in water, leeft van het water en sterft in water, maar heeft geen idee wat water is. Een mens leeft van begin tot eind met en door geld, maar bijna niemand weet meer wat het is.

Want geld is niets meer dan vertrouwen. Vertrouwen in een briefje, vertrouwen in een munt. De Dollar heeft sinds de jaren zeventig van de vorig eeuw geen intrinsieke waarde meer. Dat wil dus zeggen dat de reserves (goud en andere valuta) praktisch gezien nul zijn per dollar die in omloop is. En toch vertrouwen we de Dollar nog, net als de euro.

Bernard Lietaer stelde ook dat geld per definitie niet compatible is met community. “Geef je vrouw maar eens 100 euro voor d’r verjaardag en kijk naar de uitdrukking op haar gezicht” en je begrijpt dat geld haaks staat op relaties. Misschien een eenvoudig voorbeeld, maar er zijn er velen. Ik moest hier terugdenken aan een voorbeeld in Starfish & Spider. Hoe zijn de Apache indianen, een zeer decentrale en hechte community, uiteindelijk verslagen door de Spanjaarden? Door ze ‘geld’ te geven, in de vorm van paarden in die tijd. Plots had men echt waardevolle bezittingen en viel de community deels uiteen.

Volgens Lietaer heeft elk natuurlijke ecosysteem een balans tussen duurzaamheid en efficiency. Geld is te efficiënt en daarmee gaan we langzaam kapot. Dat wij zo’n heilig geloof in geld hebben komt vanuit het verleden. Kort samengevat: wij geloven in een almachtige god, dus in hiërarchie, in centrale systemen die ons vertrouwen schenken (overheid, centrale bank) en dat resulteert in een ‘yang’ maatschappij. Er zijn ook maatschappijen in de wereld, vooral vanuit het Boeddhisme, die geloven dat het goddelijke om ons heen is. Die hebben dus geen natuurlijk vertrouwen in hiërarchie en vooral in elkaar. Daar zijn gemeenschappen veel hechter en zijn er doorgaans alternatieven voor geld of zelfs helemaal geen geld. Een ‘Ying’ maatschappij.

Evenwicht is waar we naar moeten streven, dat wil dus zeggen dat geld niet per definitie verkeerd is, maar er ook alternatieven moeten zijn. Ik was verbaasd, en ook weer niet, dat in veel Afrikaanse landen geld niet meer het enige betaalmiddel is. Geld is namelijk in die landen alles behalve waardevast, belminuten heb je wel wat aan. Daar is dus een levendig secundair betalingssysteem in belminuten.

Het probleem van de huidige crisis is slechts ten dele op te lossen door de banken overeind te houden en deze ook te hervormen. Dit zal moeten gebeuren en ik geloof niet in een wereld zonder geld. Alternatieve betalingssystemen naast geld moeten er echter ook komen. Of eigenlijk zijn die er al, want ik zie om mij heen op veel plekken die ontstaan. Ik doe zelf regelmatig werk ‘om niet’, omdat ik weet dat de waarde die ik samen met iemand kan creëren groter is dan wanneer er een bedrag aan hangt. Hier speelt vertrouwen natuurlijk een grote rol, want je moet zeker weten dat de persoon met wie je iets bouwt te vertrouwen is.

De vertrouwenseconomie, misschien wel een vreemde naam van de hele economie is vertrouwen. Geld is vertrouwen. Maar vertrouwen in personen zal alleen maar toenemen in de komende jaren. Dat ik daarin geloof is wel bekend denk ik, aangezien ik niet voor niets een boek personal brand.nl heb geschreven. Ook dat gaat om het creëren van vertrouwen. In de toekomst zal dit enkel nog belangrijker worden. Social Ranking is een term die hier nu vaak voor wordt gebruikt, de waarde die anderen jou geven als persoon (in internet taal ook wel kudos of wuffies) geven mede aan hoe betrouwbaar je bent. Maar ook je blogs en tweets dragen hier aan bij. Hoe denken anderen die met je zaken hebben gedaan over je? Het sociale kapitaal dat je met je meedraagt gaat in de toekomst van groot belang worden.

Ik verwacht dat er ook steeds meer deals komen waar gekeken wordt naar waarde in plaats van geld. Zo help ik nu een organisatie op basis van een waardebepaling achteraf deal. De kans is groot dat die waarde niet in geld wordt uitbetaald. De grap is dat ik veel gelukkiger daarvan ga worden, ik meer waarde krijg en het bedrijf zelf veel minder geld uitgeeft. Ze geven iets weg wat heel waardevol voor mij is, maar hen bijna niets kost, terwijl ik hen iets geef dat heel veel waarde voor hen heeft, maar mij bijna niets kost. Waarde creatie zonder dat er geld bij komt kijken. In de nieuwe media zie ik veel van deze deals.

Ook verwacht ik dat er plekken komen voor ruilhandel zonder tussenkomst van geld. Website designers die mooie sites maken in ruil voor websitebouw van een techneut is het meest makkelijke voorbeeld. Waarom zou het echter in een één-op-één situatie moeten zijn. Als ik iets voor persoon A doe die heel veel waarde kan toevoegen, maar niet voor mij, zou ik dat aan persoon B kunnen doorgeven in ruil voor iets dat persoon B wel voor mij kan doen.

En hoe zit dat dan bij grote bedrijven? De corporates? Die zullen gewoon overal voor blijven betalen. Waarom? Omdat ze niet te vertrouwen zijn. Niet omdat die mensen individueel niet te vertrouwen zijn, maar omdat er teveel mensen iets over alles te zeggen hebben. Een mens kan je vertrouwen, een bedrijf leeft niet en heeft dus geen gevoel en is dus niet te vertrouwen.

De toekomst van het geld en de economie zijn mooie dingen om over na te denken en te filosoferen. Er zullen verwacht ik de komende jaren geen mega veranderingen optreden in het financiële bestel, de belangen zijn te groot. Wel gaan steeds meer partijen ‘er omheen’ zoals Ronald van den Hoff dat altijd zo mooi noemt. Er ontstaan overal waar ik kom prachtige verbanden tussen mensen, ondernemers, visionairs. Die doen prachtige dingen waar heel veel waarde wordt gecreëerd zonder dat er in eerste instantie geld van handen wisselt. De partijen die enkel de focus hebben op geld betalen uiteindelijk. Ja, geld zal blijven bestaan, maar er zullen alternatieve komen en die zullen straks een significant deel van onze economie gaan uitmaken. De enige vraag die mij dan nog rest: hoe gaat de belastingdienst hier straks mee om?