Angst. Van nature ben ik iemand die denkt in kansen, daarom ben ik ook ooit ondernemer geworden. Ik zie prachtige en ongekende mogelijkheden die deze tijdens ons bieden. Ik heb echter ook angst. De economische situatie is zo instabiel als het maar zijn kan. De schuldencrisis van Griekenland is een probleem en meteen praat iedereen over de PIIGS (Portugal, Ierland, Italië, Griekenland en Spanje). Toch is als je het cijfermatig bekijkt het veel, veel dramatischer in de Engeland en Amerika. Spanje heeft namelijk in de goede tijden zijn huishoudboekje reden op orde gemaakt. De 20% werkloosheid daar is natuurlijk een mega drama, maar een schuldencrisis is daar nog niet te verwachten. Als je b.v. deze column van Corné van Zeijl leest zie je dat de Spaanse schulden onder die van… Nederland liggen bijvoorbeeld.

Toch ligt Spanje onder vuur, terwijl Engeland (dat een situatie heeft die in de buurt van die van Griekenland komt) en de USA als stabiele factoren worden gezien.

Recent hoorde ik een opmerking van iemand die angst had voor de zogenaamde ‘double dip’. Immers, we klimmen nu uit het dal, de economie trekt aan, de recessie is officieel voorbij, maar we kunnen zo weer terugvallen, en hard. Een tweede recessie, een W vormige recessie. Dat is iets waar ik ook rekening mee houdt, hoewel ik hoop van niet natuurlijk. Er zijn echter grotere angsten in mijn hoofd, namelijk oorlog.

Dat klinkt misschien wat overdreven, we hebben al 65 jaar geen oorlog meer in ons land gehad, toch? Echter kwam WO I ook vlak na tijden van voorspoed en ontstond WO II nadat de voorspoed tot overmoed had geleid en de grote depressie had toegeslagen. Economische omstandigheden zijn bijna altijd de aanleiding voor elke oorlog, vaak zijn religieuze motieven de katalysator, maar economie is bijna altijd de echte achtergrond.

Daarnaast speelt nog een andere factor een rol. De overdracht van macht in de wereld. Voor de eerste wereldoorlog was de feitelijke macht al lang naar de VS gegaan, maar Engeland en Europa hadden dat nog niet helemaal door. Nu is de feitelijke macht al sterk naar China aan het gaan, maar de VS strijd daar tegen. Een dergelijke machtsoverdracht gaat bijna altijd gepaard met een crisis en vaak een oorlog.

Grootmachten vechten echter zelden tegen elkaar en een China – USA oorlog is ook niet te verwachten. Dat wil niet zeggen dat er niet elders grote oorlogen kunnen losbarsten, zoals in het Midden Oosten, maar zelfs Noord-Afrika / Zuid Europa is, gezien de huidige crisis, niet uit te sluiten. Mensen in nood maken rare sprongen en als de werkloosheid in Spanje op 20% blijft, als Griekenland naar de afgrond gaat, als Italië meegesleurd wordt, wie weet wat er kan gebeuren. De politici worden steeds radicaler de laatste jaren, een Belusconi in Italië is tot veel in staat, wat als een ‘type Wilders’ wint in Griekenland?

Vergeet niet dat b.v. Spanje er dus economisch beter voorstaat dan Engeland, maar ‘gestraft’ dreigt te worden voor sentiment. Tevens heeft Spanje wel een veel hogere werkloosheid, wat leidt tot armoede, wat kan leiden tot wanhoop.

Economisch gezien hebben we het helemaal uit de hand laten lopen. De sub prime die ontstond vanwege de securisatie (waar nog steeds veel mensen niet op tegen zijn, ondanks het feit dat we hiermee commerciële banken dus de mogelijkheid geven geld te drukken), de ongelimiteerde hebzucht en het feit dat we enkel nog denken in geld (monetaire waarde) en niet in andere waarden (sociaal kapitaal bijvoorbeeld). De huidige crisis is groot, maar kan leiden tot nog veel meer problemen.

Komt er weer een grote oorlog? WOIII? Ik hoop van niet. Ik heb ook sterk mijn twijfels of hij dan in Europa weer zou losbarsten, maar angst heb ik er ergens wel voor. Het lijkt nu allemaal koek en ei. We gaan nog vrolijk op vakantie naar Griekenland, Spanje, Portugal en Italië. Turkije is ook een factor die in dit verhaal niet uitgesloten mag worden. Als de crisis doorzet en deze landen niet geholpen worden, zal de armoede daar mogelijk hetzelfde doen als in de jaren ’30 in Duitsland. Nationaal Socialisten zouden zomaar de macht kunnen grijpen, of juist extreem rechts (de inhoudelijk verschillen zijn doorgaans minimaal, hoewel ze dat zelf heel anders zien, we vergeten nog wel eens dat NAZI (extreem rechts) stond voor Nationaal Socialistische Partij) en dan kan alles gebeuren.

Als de EURO faalt, faalt Europa, zo stelde Merkel. Als Europa faalt in tijden van crisis ben ik bang dat een double dip scenario, een W vormige recessie, niet de grootste angst is die we moeten hebben.