Eén van de belangrijkste zaken die je als mens kan doen is leren van je fouten, en van die van anderen natuurlijk. Maar vooral die van jezelf zijn vaak erg leerzaam. Helaas merk ik maar al te vaak dat fouten toegeven al lastig is, maar de volgende stap bijna nooit voorkomt: een goede analyse maken waarom je fout zat en eventueel je geloof, visie of inzichten daarop aanpassen.

Zelf kan ik er erg slecht tegen als ik echt fout zit. Ik analyseer daarom ook altijd waarom iets niet is gelopen zoals ik had verwacht (indien ik ergens echt stellig van overtuigd ben) en of dit lag aan ‘incidenten’ of aan ‘fundamentele denkfouten’. Indien dit aan het laatste lag is de volgende stap om na te gaan welke andere assumpties op andere terreinen door diezelfde fundamentele denkfouten misschien weer tot een blunder gaan leiden. Twee voorbeelden uit mijn eigen geschiedenis:

We schrijven 1996 toen ik op de HAVO zat en voor het eerst kennis maakte met het internet. Nadat ik wat informatie had ingewonnen, opgezocht en met een vriend er over zat te praten was één ding voor mij duidelijk: dat zou nooit iets worden. Het was namelijk een anarchistisch medium waar geen bedrijf de eigenaar van was. En geen eigenaar betekend geen marketing geld, dus geen massa. Dat internet zou dus nooit iets worden.

In mijn eerste jaar van studie (1997) op de HEAO merkte ik dat het internet toch wel gaaf was en dat er wel bedrijven waren die eigenaar waren van delen van het internet. Ik zag een onstopbare groei en vele mogelijkheden. Mijn oude geloof in marketinggeld dat nodig is om massa te bereiken klopte dus niet, want er gingen al miljoenen mensen online. Dat is het moment dat ik dus ook een geloof heb ontwikkeld in de anarchistische organisatie. Iets waar bijvoorbeeld boeken als The Starfish & The Spider over gaan, dat vele jaren later pas verscheen. Mijn geloof in grote organisaties veranderde dus ook, want blijkbaar was groot niet zaligmakend. Tegenwoordig geloof ik zelfs dat groot in veel gevallen uiteindelijk uit zal sterven (zoals de dinosaurusen het aflegde tegen kleinere wezens) en is klein juist fijn. Een ander onderdeel hiervan is de vraag: hoe kan dit dan? En dan kan je bijvoorbeeld kijken naar Encarta vs Wikipedia.

Encarta deed volgens het toen geldende model alles goed. Men nam goede, goed betaalde managers aan om hele goede, inhoudelijk sterke, goed betaalde auteurs artikelen te laten schrijven en films te maken. Wikipedia betaald niemand een cent en iedereen werkt omdat ze het leuk vinden. Een model waar niemand in geloofde, maar wat werkt. Eén van de Google oprichters (Page of Brin, ben ik even kwijt) heeft ook ooit gezegd: ik geloofde niet dat Wikipedia zou werken, omdat de paar fanaten de vele ‘lurkers’ snel zat zouden worden. Maar door de omvang van wikipedia is dat geen probleem, daar zat ook een deel van zijn denkfout. Omvang maakt dus wel weer uit in een model zoals wikipedia, weer een leermoment waar ik mijn denkpatroon op moet aanpassen.

Een tweede fout die ik een aantal jaar geleden heb gemaakt is Hyves. Ik geloofde er niet in, terwijl ik wel behoor tot de eerste 1.000 Nederlanders die een Linkedin en Xing account had. Van Hyves zag ik het nut niet en ik heb het lang genegeerd, ze hadden een paar miljoen leden toen ik er bij kwam. Ook daar zat ik duidelijk fout. Ik zag het nut niet, maar vergat dat heel veel zaken niet per sé nuttig hoeven te zijn. Ook vergat ik dat nuttig relatief is, want Hyves kan wel nuttig zijn net als Twitter nuttig is om je vrienden op de hoogte te houden van je leven. Kan dat via andere media? Natuurlijk, maat niet zo handig als via Hyves (of Twitter of een blog).

De belangrijke les van Hyves voor mij is dat mensen heel graag dingen willen delen met elkaar en ook willen weten hoe het met hun vrienden (en dat is een breder begrip dan voordat Hyves begon) gaat. We zijn allemaal een beetje voyeur en velen van ons willen ook best een beetje exhibitionist zijn of tenminste gaan voor die 15 seconds of fame.

Ook heeft mijn inschattingsfout van het Hyves potentieel mij iets belangrijks geleerd, of eigenlijk meer bevestigd. Ik ben geen consumenten marketing man. Business to business kan ik begrijpen, arbeidsmarkt is ook veel rationeler doorgaans. Emotioneel rationeel, maar heel anders dan massa consumenten marketing.

Voor mij vraag ik bij elke echte fout die ik maak: waarom ging dit niet zoals ik verwacht had. Soms heb je van te voren al twijfels, ik geef die dan ook altijd weer (bij mijn klanten, partners, etc). Dan geef ik aan: ik weet niet of dit gaat werken, maar het lijkt een goed plan. Ook bedenk ik de verschillende scenario’s hoe het anders kan lopen en wat dan de fout in mijn logica was. Soms echter ben ik heilig overtuigd van iets en loopt het niet zo. Dan is het heel goed voor jezelf een hele eerlijke analyse te maken waarom iets mis is gegaan en, als daar noodzaak toe is, je wereldbeeld op aan te passen.

Het begint natuurlijk met een stukje zelfkritiek, iets dat ik vaak hoor dat ik mis, maar op zich wel heb. Immers, het feit dat iemand het niet met mij eens is (of dat velen dat niet zijn) heeft niets te maken met het feit dat ik geen gelijk heb. Daar wil ik harde bewijzen voor. Maar ik merk dat bij veel mensen die zelfkritiek al mist, ook al zijn er wel bewijzen voor, toch de fout niet durven toegeven. Maar als je dat wel kan, al is het maar voor jezelf, doe dan ook die volgende stap. Maak de analyse waarom je fout zit (eventueel met een vertrouwenspersoon erbij) en pas, indien nodig, je wereldbeeld aan. Het zal je veel goed doen.