Herinneren we ons één van de grootste denkers uit de wereldgeschiedenis nog? Albert Einstein?

De afgelopen weken met de verhoren van de commissie de wit naar de crisis heb ik zo vaak terug moeten denken aan één van zijn fameuze uitspraken: “We cannot solve our problems with the same thinking we used when we created them.”

We kunnen de problemen die we hebben gecreëerd niet oplossen met dezelfde lijn van denken die we gebruikte om ze te creëren. En toch, toch hoor ik niets anders dan dat. Jan Hommen, ongetwijfeld een verschrikkelijke slimme man, stelde dat ze de risico analyse afdeling heel erg veel versterkt hadden. Toch heb ik hem niet horen zeggen dat het kneusjes waren voor de crisis. Nee, het was onmogelijk om dit in te schatten en niemand had het kunnen voorzien. Toch is de oplossing, meer mensen erop zetten (die het dus de volgende keer weer niet kunnen zien aankomen).

De oplossingen zoals die er nu liggen werken dus niet, zoveel zal duidelijk zijn, tenminste, voor iedereen die niet in de financiële wereld werkt. Interessant is dat vandaag ook ‘bekend werd‘ dat het reddingsplan voor de banken in de VS niet werkt. Waarom? Omdat het feit dat de banken nu gered worden ze alleen maar meer risico doet laten nemen. Immers kan ze niets overkomen, ze zijn van te groot belang voor de economie om te laten vallen. Wederom een typisch geval van het oplossen van het probleem oplossen met dezelfde gedachtengang die het probleem in eerste instantie veroorzaakte, waardoor het probleem dus enkel groter wordt.

Wat moet er wel gebeuren dan?

Ik heb al eerder gezegd dat er fundamenteel iets moet veranderen. Begin met een totaalverbod op securisatie van leningen. Ja, dat zal de economische groei remmen, zonder meer. Echter is het ongelimiteerd geld kunnen drukken altijd door elke econoom gezien als een slecht concept en dat is wel wat securisatie mogelijk maakt. Niet door de centrale bank, maar door alle commerciële banken.

Daarnaast zal het stopzetten van securisatie waarschijnlijk tot gevolg hebben dat er meer toetreders komen in de markt, zoals de pensioenfondsen, die de eenvoudige leningen markt kunnen betreden. Een beetje concurrentie bij de grootbanken in Nederland kan geen kwaad.

Radicale maatregelen

Daarnaast ben ik voor hele radicale maatregelen. Het aanpakken van de bonussen is mooi voor de media, maar zet totaal geen zoden aan de dijk. Ik zat ook met kromme tenen te kijken hoe meneer Hommen verdedigde dat ING werknemers hun bonus niet hadden teruggeven omdat ze bijvoorbeeld hoge kosten hadden en dat als geldige reden aanvoeren schokkeerde mij als ik eerlijk ben. Een bonus is precies dat, een bonus, iets extra’s. Een goed bonusbeleid heeft altijd de mogelijkheid om die bonus niet uit te keren bij extreme omstandigheden (zeg ik als oud beloningsadviseur). Het krijgen van 10 miljard euro staatssteun omdat je anders failliet gaat lijkt me zo’n extreme omstandigheid. Ander is het geen bonus, dan is het vaste beloning die op een andere manier wordt uitgekeerd (een vaste 13e maand is bijvoorbeeld geen bonus).

De overheid zou radicale maatregelen moeten nemen tegen alle mensen die nu nog steeds ‘met de stroom meegaan’ en weer grote risico’s nemen omdat ze toch wel gered worden. Zwarte lijsten aanleggen van mensen die nooit meer in de financiële wereld mogen werken bijvoorbeeld.

Cultuur

De belangrijkste verandering zit denk ik echter in de cultuur die in de financiële wereld heerst. Want als men het dus niet had kunnen zien aankomen, waarom heeft niemand dat dan gezegd? Waarom is niemand van die afdeling die de risico’s in kaart bracht opgestaan en heeft gezegd: jongens, laten we eerlijk zijn, we weten het niet meer. Dit is niet meer goed te beoordelen. Moeten we hier dan wel mee doorgaan?

We kunnen de problemen niet oplossen met dezelfde manier van denken die we gebruikte om ze te creëren. Dus in plaats van meer mensen risico analyses te laten doen, waarvan we weten dat ze blijkbaar onmogelijk zijn, is het misschien beter om te kijken of het mogelijk is de bestaande mensen verantwoordelijker te maken voor hun eigen daden. Een cultuur te creëren waarin het mogelijk is om te zeggen: we weten het niet. Dit gaat ons boven de pet. Laten we niet investeren in iets waarvan we niet met zekerheid weten wat de risico’s zijn, ook al verdienen anderen er misschien nu veel geld mee.

De oplossingen voor een beter financieel systeem zitten niet in de marginale aanpassingen die er nu gedaan worden. De oplossingen moeten worden gezocht in een heel ander denkpatroon en persoonlijk betwijfel ik op de mensen die er nu zitten dat denkpatroon ooit zullen krijgen als ik naar de verhoren bij de commissie de Wit kijk.