Utopie 1: het basisinkomen

geld4_2Recent las ik Rutger Bregman’s boek Gratis geld voor iedereen.Hij stelt daarin dat de grooste armoede het gebrek aan dromen is. Het gebrek aan Utopia. Het gebrek aan een beeld van de betere, de ultieme wereld. Een wereld die nu ondenkbaar is. Net zoals het in de middeleeuwen ondenkbaar was om maar 40 uur te werken en meer dan genoeg te eten te hebben. Of zoals het ooit ondenkbaar, en onwenselijk, was om iedereen kiesrecht te geven. Of om vrouwen te laten werken.

Wat is mijn Utopia? Of wat zijn mijn Utopia’s? Want dit is een artikel, geen boek. Dus ik ga hier de komende tijd enkele van mijn utopische denkbeelden delen. Vandaag de eerste: een minimale levensstandaard voor iedereen in Nederland / Europa.

Het basisinkomen

Ik ben fan van de gedachte van het basisinkomen. Ik zeg niet dat we het nu meteen moeten invoeren, maar we moeten er wel over denken. De tijd is gekomen te experimenteren. Want alle experimenten die Bregman ook in zijn boek beschrijft zijn kanttekeningen bij te plaatsen. Een langere termijn, behoorlijke groep, voorzien van een basisinkomen lijkt me een geweldig idee. Iedereen een vangnet geven, zoals de bijstand, maar dan op een niveau dat je er redelijk van kan leven. Dat hoeft geen vetpot te zijn. Je moet er van kunnen leven. Zonder alle toeslagen, dat systeem kost namelijk meer dan dat het waard is. Geef die mensen gewoon hun geld. Mensen kunnen dan mogelijk ook samen een huis huren of kopen, als je bereid bent samen te wonen met anderen. Waarom zou de overheid opleggen wat jij wel of niet met je geld mag doen, ook al krijg je het van die overheid?

Een geweldige start vind ik wat er nu in Kroatië gebeurt. Kwijtschelding van de schulden van de allerarmste. Daar kunnen we over 5 jaar zien wat er is gebeurt met die groep. Komen ze er bovenop? Of storten ze zich meteen in de schulden. En als dat zo is: waarom? Ik verwacht een gemengd beeld, dat uiteindelijk positief uitpakt.

Het basisinkomen zou een inkomen zijn, bijvoorbeeld ter vervanging van de huidige belastingvrije voet, dat elke Nederlander, werkend of niet, zou krijgen. Op die manier is het dus ook niet meer mogelijk dat iemand die iets meer gaat werken, minder gaat verdienen. Het is ook niet meer nodig om minimumloon te hanteren. Immers heeft iedereen zijn basis en is al het extra… extra. Daarmee ontstaat er dus veel meer werk, dat nu soms te duur is. Daarmee kan je ook veel makkelijker bijvoorbeeld de schoonmaker wit betalen.

De vraag is vervolgens zelfs of je arbeid moet belasten. Immers wil je dat mensen werken. Dus waarom belast je arbeid en niet bijvoorbeeld het gebruik van grondstoffen. Iets dat ook in het boek van Bregman naar voren komt. Als je nieuwe grondstoffen een stuk zwaarder belast dan hergebruikte is de cradle-to-cradle economie ook veel makkelijker te realiseren. Het is ook veel logischer, want je onttrekt nu iets aan de planeet en de maatschappij dat niet vervangen kan worden, maar daar betaal je niet voor.

Ook biedt je op deze manier mensen die graag goed willen doen, dingen willen creëren (kunstenaars), mensen willen helpen (mantelzorgers) de mogelijk om dit te doen. Ze zullen nooit een heel riant leven leiden in materiële zin, maar waarschijnlijk wel in mentale zin. Is dat niet veel waard? Mensen die keuze te geven?

Waarom niet voor de hele wereld? Misschien uiteindelijk wel. Waarom niet? Maar dat is voor mij nog een ander Utopia.

Mijn eerste Utopia is dus een (westerse) wereld waarin iedereen vrij is om zijn of haar dromen na te streven. Waarin geld niet de beperkende factor is en mensen die veel consumeren daar ook voor betalen. Een wereld waarin materiële consumptie belast wordt en dat geld herverdeeld onder de mensen, zonder dat ze daar verantwoording voor hoeven af te leggen.